Gottfried Wilhelm Leibniz′ Selbstschilderung

(Verzeichnis Übersetzungen der Worte.)

Quelle: Georg Heinrich Pertz: Leibnizens Gesammelte Werke. Hannover 1847.

[Auslassung in der Vorlage]
Natus sum illi jam quinquagennario, et vix sexennis amisi patrem, quare pauca de eo mihi ipse repraesento, reliqua ab aliis intellexi. Duo tantum memini, unum cum mature legere discerem, ipsum patrem id studiose egisse, ut historiae sacrae atque profanae amorem mihi tum variis narrationibus, tum exhibito Germanico libello conciliaret. Quod ei ita successit, ut egregia sibi promitteret in futurum. Alterum sane memorabile est cujus perinde recordor, acsi nudiustertius contigisset. Erat dies dominicus; mater ad antemeridianam concionem audiendam in templum ierat; pater domi in lectulo jacebat aeger. Ego ipso solum atque amita praesentibus in hypocausto lusitabam nondum satis indutus: obambulabam autem in scamno parieti affixo, cui mensa admota erat, mensae adstabat amita me indutura; ego in ipsam mensam assurgo lasciviens, et illa me prensitante retrocedens e summo loco in pavimentum decido: pater amitaque exclamant, respiciunt, videntque me sedere illaesum atque arridentem, sed tribus prope passibus a mensa remotum, majore intervallo, quam quod saltu transmittere posse videretur infans. Quare pater peculiarem Dei gratiam agnoscens, statim misit schedam in templum, quo finita concione pro more Deo gratiae agerentur; multisque ea res tum in urbe sermonibus materiam praebuit. Pater autem tum ex hoc casu, tum nescio quibus aliis sive somniis sive auguriis tam magnam de me spem concepit, ut saepe ab amicis irrideretur. Sed non licuit aut mihi diutius ejus ope uti, aut illi meis profectibus frui, nam paulo post ex hac vita discessit.

Ego, crescente aetate, atque viribus mirifice historiarum lectione delectabar, librosque Germanicos nactus non dimittebam, quam perlegissem totos. At Latino sermoni in schola operam dabam, et haud dubie solita tarditate profecissem, nisi casus aliquis peculiarem mihi viam ostendisset. Forte in aedibus ubi habitabamus offendi libros duos, quos studiosus aliquis oppignoraverat, unum esse memini Livium, alter erat thesaurus chronologicus Sethi Calvisii. Hos nactus statim devoravi, et Calvisium quidem facilius intelligebam, quod haberem librum historiae universalis Germanicum, qui saepe eadem dicebat. At in Livio haesi diutius, nam, cum veterum res atque formulas ignorarem, et historicis alioqui dictio sit a vulgi intelligentia remota, vix lineolam bona fide intelligebam. Sed quoniam vetus erat editio, incisis ligno figuris distincta, has contemplabar studiose, et subinde subjecta verba legebam, nihil moratus obscura, et quae minime intelligebam transsiliens. Quod cum saepius facerem, totumque librum pervolvissem, aliquo postea intervallo rem de integro aggressus, multo plura intelligebam, quo mirifice delectatus sine ullo dictionario perrexi, donec pleraque jam plana essent, sensusque autoris manifeste appareret.
[Auslassung in der Vorlage]
Praeceptor re dissimulata eos adit, qui curam habebant educationis meae, monet ut caveant, ne intempestiva ne praepropera lectione studia mea perturbem, Livium mihi aeque convenire, ac pigmaeo cothurnum. Excutiendos e pueri manu esse alterius lustri libros, remittendumque ad Comenii vestibulum aut minorem catechismum. Et persuasisset haud dubie, nisi forte interfuisset colloquio quidam e vicinia eques eruditus et peregrinationibus clarus, qui domino aedium familiaris erat: is ludimagistri sive invidiam sive stuporem aversatus, quem omnes eodem pede metiri videbat, contra demonstrare coepit, iniquum atque intolerabile esse, prima exerentium se ingeniorum semina magistrorum duritie atque ruditate suffocari. Quin potius favendum puero nihil vulgare promittenti, atque omni auxilio subveniendum esse. Itaque me venire iubet, cum que ad quaesita non absurde respondere videret, non conquievit, antequam a cognatis extorsisset, ut mihi in ipsam patris bibliothecam, quae clausa cum tineis luctabatur, aditus daretur. —

Ego vero hoc nuntio perinde triumphabam, ac si thesaurum reperissem. Nam veteres plerosque, solis nominibus mihi notos gestiebam videre, Ciceronem et Quintilianum, Senecam, Plinium, Herodotum, Xenophontem, Platonem et historiae augustae scriptores, et multos ecclesiae patres Latinos Graecosque. Hos volutabam, ut impetus tulerat, et mira rerum varietate delectabar; itaque nondum duodecennis Latinos commode intelligebam et Graeca balbutire coeperam, et versus singulari successu scribebam, in quibus eousque profeci, ut cum forte in schola puero cuidam mandatum esset orationis ligatae pridie pentecostes habendae officium, et ille morbo vix triduo ante actum impeditus esset, nemoque rem in se suscipere vellet, nisi orationis ab illo compositae sibi copia fieret, ego me includens musaeo, a primo mane usque ad coenam scripserim versus hexametros trecentos, praeceptoribus laudatos, et quod affectaveram, sine ulla elisione, quos publice stata die pronuntiavi.

Certe in studiis humanitatis et re poetica eo usque profeceram, ut vererentur amici, ne dulcedine captus pellacium Musarum, seria magis et aspera fastidirem. Sed hac eos cura eventus absolvit. Cum primum enim ad logicam vocatus sum, quas caeteri abhorrebant spinas, ego magno affectu perreptabam. Nec tantum praecepta facile exemplis applicabam, quod mirantibus praeceptoribus faciebam aequalium solus, sed et dubitationes movebam, et nova jam tum moliebar, quae ne exciderent, inschedis annotabam. Legi multo post quae scripseram quatuordecennis, iisque sum mirifice delectatus. Ex variis meditationibus illius aetatis unam afferam in exemplum. Videbam in logica terminos simplices ordinari in classes, quasdam, quas vocant praedicamenta. Mirabar ego, cur non et termini complexi sive enuntiationes in classes distribuerentur, eo scilicet ordine, quo ex se invicem derivari possent atque deduci, hanc ego classem vocabam praedicamenta enuntiationum, quae perinde futura erant materia syllogismorum, ut praedicamenta vulgaria sunt materia enuntiationum. Hoc dubium cum proponerem magistris, nemo eorum satisfecit, tantum monuere, non decere puerum nova moliri in rebus, quae nondum satis excoluisset; postea vero vidi, haec quae ego optabam praedicamenta sive series enuntiationum nihil aliud esse, quam id, quod nobis exhibent mathematici in elementis; qui ita disponunt propositiones, quemadmodum altera ex altera deducitur. Quod ego frustra tum a philosophis requirebam. Interea in Zabarella et Rubio et Fonseca aliisque scholasticis non minori, quam ante in historiis voluptate versabar, et eousque profeceram ut Suaresium non minori facilitate legerem, qua Milesias fabulas solemus, quas vulgo Romanas vocant.

Interea illi qui educationis meae curam gerebant cum antea metuissent, ne fierem poeta professus, nunc verebantur, ne ad scholasticas subtilitates adhaerescerem; sed ignorabant illi, non posse animum meum uno rerum genere expleri. Cum enim me juris studio destinatum intellexissem, statim missis omnibus illuc animum appuli,unde major studiorum fructus ostendebatur. Sensi autem, magnam mihi facilitatem ad jurisprudentiam comparandam afferre priora studia historiarum et philosophiae, quare leges facillime intelligebam, et non diu haerens in theoria, quam velut facilem despiciebam, ad praxin juris animum appuli. Erat mihi amicus curiae provincialis Lipsiensis, quam vocant dasHofgerichte, consiliarius assessor. Is et me secum ducebat saepe, et acta legenda dabat, et qua ratione concipiendae essent sententiae exemplis docebat. Ita ego mature in hujus scientiae intima penetravi; judicis enim munere delectabar, advocatorum versutias aversabar, eamque ob rationem nunquam causas orare volui, tametsi omnium consensu valide satis atque apte Germanica quoque lingua scriberem. — Atque hoc quidem modo septendecim aetatis annos explevi, nulla magis ratione felix, quam quod studia non ad aliorum sententiam, sed propriam voluptatem direxissem, qua ratione effeceram, ut semper aequalium princeps haberer, in omnibus scholis atque congressibus publicis privatisque, non praeceptorum tantum, sed et ipsorum condiscipulorum testimoniis, quae editis carminibus gratulatoriis continentur. Iam vero consultandum erat de ratione vitae, atque eo quod vulgo vocant promotionem. Facultas juridica Lipsiensis constat duodecim assessoribus, qui a professoribus sunt diversi. Hi vacant responsis potius atque consultationibus, quam lectionibus atque disputationibus. In eam recipiuntur omnes doctores juris Lipsienses ordine doctoratus ubi primum vacuus ipsis locus fit alterius decessu. Ego videbam, si mature doctor creare, me inter primos fore, fortunamque in tuto collocaturum; sed tum forte ingens orta, erat disputatio, cum quidam soli doctores creari vellent, aliis junioribus exclusis et in aliam promotionem dilatis. Illis favebant plurimi ex facultate. Ego animadverso artificio aemulatum, mutate consilio ad peregrinationes animum applicavi et disciplinas mathematicas, indignum ratus, juvenem velut clave affigi certo in loco: nam diu ardebat animus ad majorem gloriam studiorum et cognitionem exterorum. Prodiit illis temporibus dissertatio quaedam mea de arte combinatoria, quam doctissimi etiam viri cum applausu legere, quos inter Kircherus et Boylius eminent. Nam ipsum Kircheri opus de eodem argumento tum nondum prodierat. Paulo post in academia Norica doctoris gradum sum[p]si anno aetatis vigesimo primo, maximo omnium applausu. Nam cum publice disputassem, tanta facilitate disserui, tantaque claritate animi sensa exposui, ut non auditores tantum novam et insolitam in jureconsulto inprimis ᾲχρἰβειαν mirarentur, sed et ii, qui opponere debebant, publice agnoscerent, sibi egregie satisfactum. Certe vir quidam eruditus, mihi ignotus, quae mihi postea ostensae sunt, quibus prope pudorem incutiebat nimiis laudibus. Et professor aliquis dixit publice, nusquam ex illa cathedra versus fuisse recitatos illis similes, quos ego pronuntiaveram in ipse promotionis actu. Et decanus juridicae facultatis, Joh. Wolfg. Textor, cujus de statu imperii nostri elegans extat liber, scripsit ad Dilherrum, primarium pastorem Noricum, cum summa laude a me fuisse disputatum. Scholarchae quoque duo, qui cum cancellario Noricae reipublicae syndice promotionis actui affuerant, singularem quandam laudandi mei occasionem reperere [repetere]. Cum enim ego duas haberem orationes, unam prosa, aliam versibus, primam tam expedite legebam, ut viderer eum recitare ex scheda. Cum vero postea ad versus recitandos accessissem, coactus sum ita prope admovere schedam, oculorum vitio, qui non nisi propinqua vident, ut facile agnoscerent ipsi priora fuisse memoriter dicta. Credebant itaque memoriae: mandata a me fuisse verba solutae orationis, sed mirabantur, cur non ligatam potius didicissem, quod facilius. Respondi, eos in errore versari, nam me verba orationis solutae non edidicisse, sed ex tempore fecisse inter perorandum; quod cum aegre crederent, primum concionatorum exemplo usus sum, qui dispositionem orationis notare contenti, verbis non alligantur, quae tam facile mihi Latine, quam illis Germanice nascerentur: deinde schedam orationis produxi; in qua videbant ipsi, alia plane verba esse, quam quae recitaveram. Haec res magnum mihi apud Noribergenses applausum procuravit, ita ut paullo post Dilherrus, primarius urbis ecclesiates, scholarcharum iussu mihi denuntiaverit, si animus esset haerere aliquamdiu in illa academia, professoris munus se mihi mature spondere. Sed ego longe alia animi agitabam. Quorum causas exponere operae pretium est.

Pene puer cum, in bibliothecam parentis pro arbitrio grassarer, incidi in aliquot controversiarum libros: commotus rei novitate, neque ullis praejudiciis imbutus (pleraque enim de meo discebam), libenter omnia legi, nonnulla etiam scrupulose excussi. Saepe etiam sententias meas margini librorum annotavi, quod prope periculum mihi aliquando creavit. Calixti scriptis valde delectabar; habebam et multos alios libros suspectos, quos satis ipsa mihi novitas commendabat. Tum primum coepi agnoscere, neque omnia certa esse, quae vulgo feruntur, et saepe nimia vehementia de rebus contendi, quae tanti non sunt. Ergo nondum septendecemnis accuratam quarundam controversiarum discussionem moliebar. Videbam enim, rem esse facilem homini exacto et diligenti. Mirifice mihi placuerant liber Lutheri de servo arbitrio, et Laurentii Vallae de libertate dialogi. Examinaveram Aegidii Hunnii scripta et Hutteri in concordiae formulam commentarios; sed et Gregorii de Valentia analysim fidei et quaedam opuscula Becani, et scripta Piscatoris. — Cum postea ad jurisprudentiam animum appulissem, ibi quoque novum consilium ceperam. Nam cum viderem, quam multa superflua et obscura, et quam non suo loco in legum corpore dicerentur, miserebar juventutis tempus nugis terentis: videbam non difficile esse mederi huic malo, et ab homine accurate ratiocinante posse omnia in paucas redigi propositiones. Quod consilium meum edito libello de methodo juris maxima omnium approbatione susceptum est. Et multi magni juris consulti, etiam Viennae, Ratisbonae, Spirae, mihi applausere, quod literis eorum partim ad me, partim ad amicos datis constat.


Haec scripta puerilia pleraque aliquando revidenda, emendanda, expolienda, ut denuo edi possint.

  • Natus 164.. mense Augusto.
  • 1659. carmen 300 versuum una die scriptorum sine elisione, ut in pentecostalibus vigiliis recitarentur, cum is defuisset, cujus id munus erat.
  • 1661. Schola exii.
  • 1662. Audivi Thomasium.
  • 1663. 30. Maji. Baccalaureus Lipsiae disputationem habui de principio individui sub praesidio Jacobi Thomasii.
  • Aestatem sequentem Jenae egi.
  • 1664. hyeme magisterii gradum accepi et 3. Decembri ejus dem anni ipse praeses defendi specimen quaestionum philosophicarum ex jure.
  • 1665. 14. Julii habui disputationem juridicam priorem de conditionibus sub praesidio Barth. Leonh. Swendendorferi; 17. Aug. habita est altera sub ejusdem praesidio.
  • 1666. habui dissertationem de arte combinatoria Lipsiae. Titulus disputationis abest, ut non possim diem designare. Erat credo pro loco in facultate. Recusa diss. Francofurti 1690. Me ignaro, edente Henr. Christoph. Crockero.
  • 1666. 5. Novemb. Altorfii disputationem habui de casibus perplexis in jure
  • 1667. editus est speciminum in jure meorum fasciculus a bibliopola Noribergensi, cui nomen Joh. Phil. Miltenberger (in meo exemplari pars tituli avulsa est).
  • 1667. Methodus docendae discendaeque jurisprudentiae edita Francofurti a Zunnero. Indicem in eam confecit J. Bernard. Zinzerling professor Rostoch.
  • 1669. prodiit specimen demonstrationum politicarum pro eligendo rege Poloniae. Titulus habet Wilnae 1669, sed revera editum Dantisci. 12°.
  • Ratio corporis juris reconcinnandi. Mog. 166..
  • 1670. Moguntiae, typis Christophori Kugleri, hypothesis physica nova. 12°.
  • Inde in Galliam sum profectus vere anni 1672.
  • Hanoveram vocatus 1675. fine. —


Valid HTML

© Rainer Stumpe, URL: www.rainerstumpe.de/
Datenschutzerklärung