G. G. L.

Oedipus Chymicus

ænigmatis Græci & Germanici.

Miscellanea Berolinenesia, Berlin 1710, S. 16

Intermortuas Alchymistarum spes resuscitavit aliquot abhinc annis (Anno dom. 1700.) adolescens, a quo nihil tale expectares; qui Magdeburgo, Berolinum antea veniens, puer rudis [J. F. Böttger], ibique artis pharmaceuticae tirocinia ponens, animo nescio quomodo ad chrysopoeiam adjecto, postremo mira specimina edidisse frefertur; quae a multis celebrantur. Unum ab aliquot testibus oculatis mihi confirmatum est, quibus praesentibus, cum magistro suo pharmacopoeo, jam initiatus huic disciplinae, valediceret; tredecim bigrossos, quorum quisque duodecimam partem Thaleri currentis valere censetur, ab uno spectatorum forte suppeditatos in catinum conjecisse, & in lique facta tandem materia, exiguoque fragmine vitri subobscuri, vitrum antimonii propemodum referentis injecto, mox ejusdem cum tot bigrossis ponderis aurum sane probum effudisse narratur: Eaque acto, antequam Dresdam pervenit, ubi aliquandiu sub insignis Viri Ehrenfridi Walteri Tschirnhusii, nuper scientiarum jactura extincti, inspectione egit.

Basilio Valentino plurimum tribuisse adolescentem ajunt, & alio quodam Manuscripto libro usum, quem ex Helvetia quidam Materiarius (Meterialistam vel Drogistam vulgo vocant) Berolinum attulerat, a Magstiro suo Helvetio sibi creditum, & post subitam ejus mortem retentum. Caeterum fabulosa esse puto, & serius excogitata, quae de nescio quo Graeco Adepto apud Berolinenses transeunte, & in puerum liberali memorantur. Mea enim inquisitio paulo post rem gestam peracta est.

Vulgo ajunt, Basilium fuisse Monachum vel certe conversum Ordinis S Benedicti, & Testamentum ejus, (sic pars Operum inscribitur) Erfordiae sub altari primario repertum. Sed Iohannes Philippus Princeps Elector Moguntinus, naturalis scientiae, (ut omnis doctrinae) studiosissimus perquisicione instituta nihil tale comperire potuit. Alii in Walkenreda Cistertiensium coenobio egisse fratrem Basilium volunt, narratiunculis fulti, quibus nihil certi subset. Vixisse se indicat, (nisi alius sub persona ejus locutus est) cum incognitus veteribus morbus, quem Galli Hispanique sibi mutuo imputant, paulo antea Europam invasisset. Nomen fictum puto, frustraque in Monachorum nostrorum catalogis quaeri: Basilius Regem, id est, aurum indicat, Valentinus sanitatem; itaque duos vulgo jactatos magnos effectus Mirifici Lapidis autorem indicare voluisse apparet, corporum humanourom & metallicorum emendationem. Prae caeteris Alchymisticis Scriptoribus methodum experientiamque spirat, multosque in nassam Basilius pertraxit. Et Theodorus Kerckringius, Anatomicis alias laboribus celebris, & novae philosophiae peritus, non eo minus currum ejus triumphalem Antimonii Commentario illustravit.

Mea sententia si qua est ars aurifica & argentifica, tam facilis, ut fertur, & fructuosa, supprimenda esset multo justius, quam vitri malleabilis inventum, quod Tiberio bilem intempestive concitasse fertur: Nam ubi emanaret in vulgus (quod vix evitari potest, si magna auri pondera quaerantur) genus humanum privaretur melioris monetae commodo, sane magno. Aurum enim & argentum, portabilia & sectilia & non adulteranda, collybisticae loco sunt per orbem, quam nemo notus ignotusve refutat, & multum in exiguo pretii est. sed aucta nimium copia perfectorum metallorum, ad aes & libram redeundum foret, & (uti non ita pridem in Svecia) pecunia a rustico ex venditis in urbe agelli fructibus quaesita, non marsupio, sed carro domum referenda.

Sunt qui Tincturam illam celebrem metallorum, quam vulgo Philosophorum Lapidem vocant (etsi hunc vetustiores de Lapide Tincturae Materia acceperint) negant ullo cum lucro parari posse; nam extrahi ex Auro quintam quondam Essentiam, (ut appellant,) quemadmodum ex vino spiritus elicitur. Hanc deinde alia metalla, & argentum praesertim tingere in aurum novum, veluti si ex spiritu vini & aquam vinum redderetur, aut quemadmodum Glauberus ex spiritu nitri & sale Tartari aliove fixo nitrum regenerare docuit, quod postea Robertus Boylius integro libello illustravit. Hanc artem auri conficiendi, etsi parum lucrosam, imo damnosam, extare mallem; neque enim commercia humana turbaret, & plurimum lucis in natura accenderet, tam raro corpore producto, cujus credendum est miram in alia efficaciam fore.

Sed multa hanc quoque operationem parum verisimilem reddunt. Et semper creditu difficile videbitur, sive ex auro ipso sive aliunde tincturam pares, materiam argenti, duplo pene spongiosiorem auro, tam subito condensari contrahique posse, pulvisculo tantum injecto. Seminis vulgo comparatione utuntur, sed illud in organicis locum habet, nec tam subito operantur. Itaque potius pulveris pyrii similis foret tincturae metallicae operatio, quod etiam (si bene menini) Augurellus Achimistarum poeta notavit. Nitri (modernorum intelligo, quod vulgo salem petrae vocant, non veterum) regeneratio, meo judicio, apparens est tantum, & larva liquoris palliatum, in spiritu nitri latere puto. Caeterum quod parum verisimile censeo, non ideo impossibile, pronuntiare ausim. Certe esse aliquid in natura, quale py rius pulvisnisi experimento convicti, aegre crederemus.

Quicquid vero sit de arte & historiis, quae tanquam quaedam sanctorum Legendae apud Artis filios (quo sibi nomine multi placent) passim circumferuntur; olim a Theobaldo ab Hoghelande [Theobaldus von Hoghelande 1560 - 1608], nuper ab optimo & doctissimo Morhofio hujus credulitatis non experte, constipatae; saltem ad doctrinam pertinebit, aenigmata quaedam Chymica dissolvit. Habetur in nonnullis Manuscriptis Codicibus opus, quod inscribitur Στϵϕάνου ʹΑλϵξάνδρϵως οίκουμϵνικοϋ ϕιλοσόϕου καί διδασκάλου της μεγάλης ίϵράς τέχνης πράξϵις. Stephani Alexandri Oecumenici Philosophi Magistri magnae & sacrae artis Praxes. Ad Heraclium Augustum opus fuisse scriptum ferunt. Ibi praxi sexta habentur versus, quos ita emendatos (passim enim corrupte leguntur) exhibemus.

  • ᾽Εννέα γράμματ᾽ ἔχω, τετρασύλλαβός εἰμι, νὀειμε.
  • Αί τρεις άι πρῶται δύο γράμματ᾽ έχουσιν έκαστη,
  • ῾Η λοιπή δέ τα λοιπα, και έισιν ἂϕωνα τἀ πέντε.
  • Τοῡ παντός δʹ άριθμού έκατόντάδες εἰσἰ δίς ἐπτά.
  • Καἰ τρείς τρίς δεκάδες καί δίς τρία. Γνοϋς δέ τίς εἰμι,
  • Ὀυκ ἁμὑητος ἔση τἤς παῥ ἐμοὒ σοϕίης.

Quae Latino versu ita reddidi.

  • Literulis noscor quadrisyllabus ipse novenis:
  • Syllaba habet binas, nisi quod tenet ultimaternas.
  • Vocales quatuor, quinis non propria vox est.
  • Bis septem vicibus numerum centuria totum
  • Ingreditur, decadesque novem, tum bis tria. Si me
  • Noveris, hinc aditus ad sacra nostra patent.

Hos versus mystice explicat Stephanus sensu proprio dissimulato. Sed constat significari Arsenicon, quod tali schemate patet.


Syllabae 1 2 3 4
Literae 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Vox A P C E N I K O N
 
Vocales 1 2 3 4
 
Consonantes 1 2 3 4 5
  : : : : : : : : :
Numeri 1000 100 200 5 50 1 20 70 50

  1000
bis septem centuriae 1400 100
  •••• 200
ter tres decades 90 5
  •••• 50
bis tria 6 1
  •••• 20
  •••• 70
  •••• 50
 
  1496 1496

Satis faciunt autem literae pro numeris sum[p]tae, si α significet 1000, & 1 unitatem ut nonnunquam usurpari Grammatici notant. In Codice Stephani, quem vidi, legitur έκατοντάδϵς ϵίσι δίς ώκτώ καί τρϵΐς τρίς δϵκάδϵς καί τέσσαρϵς. Et in fine τής παρ΄ έμού ώϕϵλϵίας. Sed haec numeris minus respondet. Et crediderim, obscurandi veri vovabuli consilio quaedam sive ab autoribus, sive a describentibus immutata.

Aimarus Ranconetus Praeses Senatus Parisini, apud Cardanum (lib. 10. De Var. Rer. Cap. 150) eosdem versus in nescio quo Codice reperit. Legit autem
έκατονοάδϵς ϵίσί δίς͵ ώκτώ καί τρϵϊς τρϊς δϵκάδϵς, σύν τʹ έπτά; quasi essent duae centuriae, & octo ac novem, id est 17 decades Computat solas consonantes, & semel omittit Ν. Itaque Ρ, Σ, Ν, Κ dare 100, 200, 50, 20, id est 370, nempe duas centurias, 200, & 17 decades seu 170 porro σύν τʹ έπτά interpretatur cum Τ 300, έπτά seu 7 Decades, quod rursus facit 370. Sed vocales non computari, eundem numerum bis confici, Ν semel omittit, έκατοντάδϵρ legi δίς pro δύο parum congrua sunt.

Alterum aenigma. extat apud Basilium, & his versibus Germanicis continetur:

  • Fünf Bucher hat uns zugericht
  • Moses allein durch Gotts Gedicht
  • Die wen′ger Zahl sein′n Buchern folgt
  • Wie da geboten ist sein′m Volck
  • Drey Patriarchen stumm
  • Erclärns in einer summ
  • Ein Zeuge redt mit höchster Stimm
  • wer gar nichts gilt ist lehr im Sinn
  • Fünfzig ist mehr denn Fünf die Zahl
  • Und sind doch nur zween überal
  • Tausend beschliessens End zugleich
  • Wers versteht der ist ganz reich.
  • Fünf Ding im Leb′n solchs offenbaren,
  • Und fünf im Tods dabei auch waren,
  • Viere sprechen das Urtheil aus,
  • Das ein′ allein richt nur den Strauss.

Haec ita Latine olim adolescens converti: & explicationem margini ascribo:

  V Quinque libros fecit Divino Numine Mosis
  I Quos numerus Josuae suscipit inde minor.
  CTR Tres muta populis Patriarchae voce luquuntur,
  I Unicus hos testis vera dedisse probat.
  0 Nil agit, haec qui non attenta mente revolvit,
duae literae LV Nec quinquaginta quinque subesse videt.
  M Sunt tamen illa duo, queis si millena subirent,
  finalis. Divitias sapiens sine parare potest.
in syllaba prima V Nascenti quinos comites assistere cernes,
in syllaba ultima V Quinque etiam comites mox morientis erunt
Syllabae quatuor   Sunt quatuor, quorum nutu sententia fertur:
Una vox, Victriolum   Judicio prodit res tamen una suo.

Nempe Germani saepe pro Vitriolo legunt scribuntque Victriol, corrupte, quasi a victoria derivarentur; cum constet, Vitrum Latinis etiam colorem coeruleum significare.

At Aenigma Basilianum a Graeco dissentire videtur. Ita est: erunt tamen fortasse, qui conciliationem comminiscentur. Nostrum Vitriolum, nostrum Arsenicum clamant illi, qui se unos philosophos appellando, tanquam ad Eleusinia sacra admissus sum, materia quaedam, cui utrumque nomen non inepte attributi possit.


Valid HTML

© Rainer Stumpe, URL: www.rainerstumpe.de/